Als die partijen maar tegemoetkomen aan hun eisen. Maar één van die eisen zorgt voor veel ophef in Israël: de meeste van hen dienen niet in het Israëlische leger, omdat zij willen studeren in de Yeshiva’s, de religieuze scholen. Met de vele oorlogen in de afgelopen jaren neemt de druk op het Israëlische leger toe. Maar tot nu toe lukt het maar mondjesmaat om ze op te nemen in het leger. In de regering van Netanyahu hebben de ultraorthodoxe partijen ook een machtspositie. Als premier Netanyahu te veel druk zet, dan trekken zij de stekker uit de regering.

Nationaal-religieuzen

Een andere groep zijn de nationaal-religieuzen. Ook zij vormen geen homogene of overzichtelijke groep. Zelfs de naam is al controversieel. Modern-orthodox zou wellicht een betere benaming zijn voor deze groep, die ook diep religieus is. Ook zij vormen zo’n 14% van de Israëlische bevolking. Maar in tegenstelling tot ultraorthodoxen zijn zij volop onderdeel van de Israëlische gemeenschap. Zij dienen in het leger en zijn terug te vinden in geheel Israël. Zij zijn ook terug te vinden in dorpen in Judea en Samaria, oftewel nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever (ik noem beide varianten, vergeeft u me dat).

De partijen van minister Ben Gvri en Smotrich zijn onmisbare steunpilaren geworden voor premier Netanyahu, die zijn politieke lot met hen heeft verbonden. Maar deze nationaal-religieuze partijen reflecteren zeker niet de gemiddelde mening van modern-orthodoxe Joden. Het zijn behoorlijk extreme partijen en dat geldt ook voor hun vertegenwoordigers. Deze ministers hebben van premier Netanyahu carte blanche gekregen in de Westelijke Jordaanoever/Judea en Samaria. De gevolgen hiervan ziet u dagelijks in het nieuws: berichten over geweld tegen Palestijnen. Daar vallen zeker nuanceringen op aan te brengen, maar feit is dat de geweldincidenten enorm zijn toegenomen. Er zijn overigens ook honderden geweldsincidenten van Palestijnen zijde, waar u minder over hoort.

Zionistische partijen

Daarnaast is er nog een lappendeken van andere partijen in Isaël, vaak aangeduid als de zionistische partijen.  De partij van premier Netanyahu (Likoed) behoort van oudsher ook bij dit blok, maar is flink opgeschoven. De zionistische partijen botsen met zowel de ultraorthodoxe partijen als de modern-orthodoxe partijen. Zij willen namelijk dat de dienstplicht gaan gelden voor iedereen. En bovendien maken zij zich erg zorgen over de rechtsstaat in Israël.

Ook dat is een oud verschijnsel in Israël. Al bij de oprichting van de staat was de grote vraag: is Israël nu een democratische staat of een religieuze staat, of beiden? Het is een mix geworden van beiden. Maar zowel de ultraorthodoxe als de modern-orthodoxe hebben een voorkeur voor de religieuze aspecten. Zij zijn wel voor democratie, maar hebben minder op met de rechtsstaat. Zij zetten graag de rechtspraak naar hun hand: degenen die de verkiezingen hebben gewonnen, die moeten bepalen wat er gebeurt en niet de rechters.

De laatste categorie partijen is Arabisch. Of Palestijns zo u wilt. Zij vormen een minderheid in Israël, met hun eigen politieke partijen. Het lijkt erop dat zij onmisbaar gaan zijn voor de zionistische partijen, om een anti-Netanyahu-coalitie te gaan vormen. Dat gebeurde eerder al in 2021 met een brede coalitie, waarin ook een Arabische partij meedeed. Maar die coalitie was geen lang leven beschoren: de verschillen waren te groot. De enige echt bindende factor was hun wens om zonder premier Netanyahu te regeren.

Botsen

In de komende verkiezingen moet duidelijk worden welke richting Israël inslaat. U begrijpt: het bovenstaande is een gechargeerd verhaal, dat geen recht doet aan alle details van de bevolkingsgroepen en partijen. Maar het maakt de komende verkiezingen wel ongemeen spannend. Als de huidige coalitie de macht houdt, dan heeft dat grote gevolgen voor diplomatieke positie van Israël. De verhoudingen met Europa staan ernstig onder druk. Maar het gaat ook om het karakter van de staat Israël. Ook dat staat onder druk.