Als ik dit schrijf, vieren we Pesach in Israël. Pesach in oorlogstijd. Wat dat zo treffend maakt, is dat het feest werd geboren onder dreiging en onzekerheid; toen de Israëlieten zich in Egypte voorbereidden op exodus en oordeel. Sindsdien wordt Pesach telkens weer zo gevierd: met dreiging buiten, hoop vanbinnen en de overtuiging dat vrijheid uiteindelijk zal komen.